Berichten getagged met ‘historie’

  • okt202015
    kaaswinkel 1920

    Foodbite – Culinaire historie

    2Reacties

    Er zijn in Nederland niet zo veel historici die zich bezighouden met het culinaire. En dat is jammer want recepten zijn net zo goed historisch materiaal als de archieven van een willekeurig gemeenteregister. Zij lenen zich uitstekend voor een analyse.
    Jacques Meerman heeft de wereld van het voedsel in zijn boek ‘De kleine geschiedenis van de Nederlandse keuken’ zoveel mogelijk verbonden met de geschiedenis van de grote buitenwereld: oorlogen, techniek, handel, landbouw, ontdekkingsreizen, wetenschap, emancipatie. Wat en hoe de mensen aten en eten is bijna altijd door die grote buitenwereld bepaald.

    culinaire historie

    De keuken, J.W. Laquy via Rijksstudio

    Typisch Nederlandsch?
    Zo start zijn boek met de vraag of er wel een Nederlandse keuken bestaat. En die kan pas bestaan als er sprake is van Nederland. Tijdens een groot deel van de periode die het boek beslaat, bestond Nederland helemaal niet en bestond er bij gebrek aan Nederland dus ook geen Nederlandse keuken, aldus Jacques. Eigenlijk kreeg Nederland pas in 1830 een herkenbare vorm.

    De fameuze rauwe andijviestamppot, die menigeen als typisch Hollands zal bestempelen, wordt pas eind jaren dertig van de vorige eeuw als recept beschreven. Als er al een historisch stamppotgerecht bestaat dan moet het hutspot zijn (met pastinaak, aardappels kenden we immers nog niet). Jawel, die van het Leidens Ontzet van begin oktober 1574 – een achtergelaten maaltijd van de vluchtende Spanjaarden. Maar zelfs dat is niet geheel zeker, want pas in de 19e eeuw opgetekend.

    Internationale invloed
    Onze keuken is flink beïnvloed door andere culturen hetgeen niet vreemd is voor een handelsland. Jacques beschrijft in zijn boek drie golven. De Arabische handelsnetwerken die liepen via Noord-Afrika naar het Midden-Oosten en Azië bijvoorbeeld. Daar kwamen veel nieuwe producten vandaan die onze keuken veranderden. Sommige invloeden gingen in de loop der tijd verloren aleer ze weer opnieuw opdoken. Als voorbeeld noemt hij Romeinse gewassen die pas vijf eeuwen later op herkansing gaan. Ten slotte werd in 1492 Amerika ontdekt, en vanaf de zestiende eeuw kwamen successievelijk allerlei Amerikaanse groente- en fruitsoorten zoals aardappels, sperziebonen, tomaten en chilipepers onze kant op.

    Schraalhans is keukenmeester
    O, wat was wijlen Johannes van Dam genadeloos over de kookboeken van de vele Huishoudscholen. Zij zouden ervoor hebben gezorgd dat de Nederlandse keuken schraal en schrieperig werd en daardoor zijn wij onze mooie rijke culinaire traditie uit het zicht verloren. Van Dam zet dit uiteen in het boek Koks & Keukenmeiden. Jacques Meerman is beduidend milder:De dames lieten zich niet door tradities beperken en verzonnen allerlei nieuwe gerechten, die zich vervolgens over huishoudens door heel Nederland verspreidden.”, zo meldt hij in een interview dat hij had met Marjolein Overmeer voor Kennislink. In de ‘Kleine geschiedenis van de Nederlandse keuken’ zijn we dan al bijna aan het einde van het boek gekomen; via de Romeinen, de Middeleeuwen en de Gouden Eeuw.

    Culinaire historie
    Culinaire historici zijn in Nederland tamelijk dun gezaaid. Prof. jkvr. dr. Johanna Maria van Winter richt zich sinds haar emeritaat onder andere op de geschiedenis van de middeleeuwse kookkunst en voedingsleer. Een andere bekende is Joop Witteveen die samen met Bart Cuperus het monnikenwerk de ‘Bibliotheca Gastronomica 1474 – 1960’ opstelde. De naar hem genoemde Joop Witteveen prijs voor het beste historische onderzoek op het gebied van eetcultuur van Nederland en Vlaanderen, wordt jaarlijks uitgereikt tijdens het Gala van het Kookboek.
    Marleen Willebrands (jurylid Joop Witteveenprijs, ‘Grachtengordel kookboek’ – nog te verschijnen) en Lizet Kruyff (‘Oranje Toetjes’, ‘Rijntjes Keukengeheimen’) zijn bekende culinaire historica die regelmatig boeiende lezingen geven. Mariella Beukers, historica en vinoloog, gebruikt kookboeken ook als bron voor historische analyses.
    Ben je geïnteresseerd in ons eetverleden? Dan mag je het tweedaagse Amsterdam Symposium on the History of Food op 15 en 16  januari 2016 niet missen. Thema van dit jaar: Fire, Knives and Fridges the material culture of cooking tools and techniques.

    En lees de ‘Kleine geschiedenis van de Nederlandse keuken’ uiteraard. Het boek verschijnt 22 oktober bij uitgever AmboAnthos.